Blog Image

WILDPLAKKEN

Blog

Op deze pagina's vind je nieuws over fotograaf Bert Danckaert. Hier worden zijn fotografieteksten, o.m. geschreven voor <H>ART (www.kunsthart.org) gepubliceerd.
Daarnaast word je geïnformeerd over tentoonstellingen, publicaties en fenomenale randverschijnselen uit de wondere wereld van de fotografie.

Lees hier de teksten verschenen in De Tijd tussen 1999 en 2005

Lees hier de teksten verschenen in <H>ART tussen 2006 en 2010

Drie nieuwe tentoonstellingen in FoMu

Fototeksten Posted on di, mei 27, 2014 21:45:40

Onmacht
van het almachtige beeld

Door het Antwerps
fotomuseum waait al een tijdje een frisse wind. Drie nieuwe tentoonstellingen
brengen voor elk wat wils én kwaliteit die tot reflectie stemt. Een
evenwichtsoefening waar menig tentoonstellingsmaker zijn tanden op stuk bijt.
Bovendien is – met de woelige politieke tijd waarin we leven – het project van
Broomberg & Chanarin een statement van belang.

Op de eerste verdieping
wordt het bekende debuut van de Nederlandse fotograaf Ed van der Elsken, ‘Een
liefdesgeschiedenis in Saint Germain des Prés’ uit 1956 in herinnering gebracht. Dit vernieuwende werk
– dat tot stand kwam tijdens een langdurig verblijf tussen bohemiens in het
Parijs van de jaren 50 – is verrassend actueel door het paradoxale vermengen
van een autobiografisch standpunt én een fictief narratief over de Mexicaan
Manuel en diens onbeantwoorde liefde voor een zeker Ann. In werkelijkheid gaat
het verhaal over van der Elsken zelf en over zijn muze Vali Myers. Bovenal is
het een donker verhaal over het naoorlogse existentiële klimaat.

Op de vierde verdieping
wordt het werk van de Japanse Rinko Kawauchi (1972) getoond. Poëtische flarden
van het alledaagse leven worden symbolische evocaties over de grote vragen
zoals leven en dood, de natuurelementen of het vergankelijke. Meer recent
maakte ze een serie over het verbranden van de aarde waarbij het oude
ingewisseld wordt voor het nieuwe. Opnieuw staat de levenscyclus centraal.

Indoctrinatie

Op de tweede verdieping
is er een verpletterend overzicht te zien van het werk dat het
Brits-Zuid-Afrikaanse duo Broomberg & Chanarin de afgelopen zeventien jaar
maakte. Hun conceptuele werk vertrekt van de alomtegenwoordigheid van de foto
in onze gemediatiseerde samenleving en de manier waarop het beeld protagonist
is in een complex verhaal over macht, politiek, geschiedenis en indoctrinatie.
De tentoonstelling begint niet voor niets met een uitvergroot beeld van een
Rorsach test die het duo vond in een psychiatrische kliniek op Cuba. Meteen
wordt de toeschouwer met de neus gedrukt op wat het beeld aanreikt en vooral wat
we er in projecteren en hoe die projectie het gevolg is van onze individuele
geschiedenis én de tijd waarin we leven. Een complex verhaal dus en veel van de
beeldende (de)constructies die Broomberg & Chanarin ons voorschotelen
worden daardoor erg cryptisch. Gelukkig is er een boekje dat de bezoeker aan
het begin van de tentoonstelling kan meenemen waarin ieder werk en zijn oorsprong
en betekenis geduid wordt. Het beeld spreekt hier dus niet ‘voor zich’ maar
manifesteert zich als een ingewikkelde code waarbij de verklaring als sleutel
en hulpmiddel werkt.
Een constante doorheen de werken is een politiek bewustzijn met als enige
stellingname het ontrafelen van machtsstructuren en het blootleggen van onrecht
en onmacht.

Racistisch

In 2000 kwam ‘Portrait
of Hutu and Tutsi’ tot stand. Een reclameschilder die in een vluchtelingenkamp
verbleef ten gevolge van de genocide van 1994 in Rwanda kreeg van het duo de
opdracht twee portretten te schilderen: één van een Hutu en één van een Tutsi.
Het resultaat zijn twee acrylwerkjes op paneel die alle etnische stereotypen in
zich dragen en de onmogelijkheid om onbevooroordeeld ‘de ander’ af te beelden
in het licht van de gruwelijke geschiedenis.
Wat verder is een monumentale uitvergroting van een testbeeld van fotomodel
Shirley te zien dat de firma Kodak verspreidde aan labo’s over heel de wereld
als visuele referentie hoe – op de toen in opmars zijnde kleurafdrukken – de
blanke huid het best afgebeeld werd. Toen de segregatie op scholen werd
afgeschaft ontstond echter een probleem bij het maken van klasfoto’s: de
standaard voor de blanke huid bleek niet op te gaan voor die van zwarte
klasgenootjes die compleet in de onderbelichting verdwenen. Precies om die
reden weigerde Jean-Luc Godard in 1977 – voor een opdracht in Mozambique –
Kodak film te gebruiken omdat die ofwel onderbelichte zwarten als gevolg had
ofwel overbelichte blanken. De onbelichte film was dus intrinsiek ‘racistisch’.
Voor Broomberg & Chanarin aanleiding om precies met deze film aan de slag
te gaan voor een project in Gabon.

War
on terror

Een belangrijk
hoofdstuk van deze expo wordt ingenomen door een presentatie van het
boekproject ‘War Primer 2’ (2012) dat gebaseerd is op een publicatie van
Berthold Brecht uit 1955. In ‘Kriegsfibel’ toonde Brecht zijn onvrede ten
aanzien van de bevestigende rol die fotografie speelde in de beeldvorming en de
politieke economie van het kapitalisme. ‘War Primer’ van Brecht toont een
selectie mediabeelden van de tweede wereldoorlog voorzien van korte gedichten.
Broomberg & Chanarin interpreteerden de publicatie door die als ‘drager’ te
gebruiken en op de oorspronkelijke uitgave internetbeelden van de actuele
geschiedenis van ‘war on terror’ aan te brengen, beginnend bij de aanslagen van
9/11 tot de executie van Osama Bin Laden. Flarden van de onderliggende beelden
van WOII blijven zichtbaar en ook de gedichten bleven integraal behouden
terwijl geschiedenissen als in een cocktail worden gemengd. Beelden worden niet
ingezet om te tonen maar om te indoctrineren, dat was 70 jaar geleden niet
anders dan nu.
De tentoonstelling biedt voor het eerst een overzicht van de vele politiek
geïnspireerde projecten van Broomberg & Chanarin waarbij macht én onmacht
van het beeld genuanceerd en intelligent ontbeend wordt. Het vraagt tijd en
engagement om de expo te lezen en de cryptische ‘hiëroglyfen’ te ontcijferen.
In een tijd waarin het beeld meer dan ooit gebruikt wordt ter ondersteuning van
al dan niet gevaarlijke politieke praktijken, is deze expo een belangrijk statement
zonder te moraliseren of in enig propagandisme te vervallen.

Bert DANCKAERT

‘Everthing was
Beautiful and Nothing Hurt’ van Broomberg & Chanarin en de expo’s van Ed van
der Elsken en Rinko Kawauchi tot 8 juni in Fotomuseum Antwerpen, Waalsekaai 47,
Antwerpen. Open di – zo van 10 tot 18u, toegang 3/6/8 euro. www.fotomuseum.be


Broomberg & Chanarin: testbeeld van fotomodel ‘Shirley’ van de firma Kodak.



Fotofestival Knokke-Heist 2014

Fototeksten Posted on di, mei 27, 2014 21:42:07

Afrika in Knokke

Het is iedere editie een beetje bang afwachten. Het fotofestival van Knokke-Heist heeft immers een kwalijke reputatie. Ondanks het harde werk en de goede intenties van de curatoren slopen in de afgelopen afleveringen telkens een aantal compromissen die de internationale ambities in de weg stonden. Helaas is het dit keer niet anders.

Het grootste probleem waarmee dit festival al jaren worstelt, is de spagaat die het probeert te maken tussen zogenaamd ‘hoge’ en ‘lage ‘ fotografie. Het wil met thematische tentoonstellingen en monumentale openluchtpresentaties internationale kwaliteit brengen voor een specifiek geïnteresseerd publiek maar tegelijk ook de dagjestoeristen en achteloze voorbijgangers bedienen. Daarnaast biedt het telkens ook een platform voor amateurfotografen van het meest clichématige soort.

Decoratief

Het thema van deze editie is ‘Haute Africa’ en wil de alom gekende kommer en kwel van het zwarte continent even vergeten en een positief verhaal brengen waarbij mode (of de manier waarop mensen via hun kledij uiting geven aan hun identiteit) het glijmiddel is. ‘Haute Africa’ verwijst op die manier niet alleen naar een geografische regio maar ook naar de ‘haute couture’ die verband houdt met de streek. Doorheen Knokke-Heist kunnen openluchtpresentaties teruggevonden worden, vaak op groot formaat geprint op zeildoek of op panelen gemonteerd. Ondanks de puike kwaliteit van de afdrukken werd veel te weinig rekening gehouden met het bronmateriaal waardoor het eindresultaat vaak te lijden heeft onder de (onnodige) uitvergroting. Ook is er meestal geen interactie met de omgeving waardoor de installaties louter decoratief blijven. Martin Parr (UK, 1952) presenteert met een grote ‘foto-toren’ op de dijk werk uit zijn ‘Luxury’ serie over protserige rijkdom in de wereld. Hoewel dit werk net wél kritisch op zijn plaats is in het mondaine Knokke, heeft het verder niets met het festivalthema te maken, behalve dan dat enkele foto’s in het Zuid-Afrikaanse Durban opgenomen werden. De typologische portrettenreeks van leden van de Hererostam uit Namibië van Jim Naughten (1969, UK) is een overgefotoshopte kopie van het werk van de Franse fotograaf Charles Fréger. De serie over transgenders en lesbiennes uit Zuid-Afrika van Zanele Muholi (die ook op de vorige Documenta te zien was) wordt gedurfd getoond in de Dominicanenkerk maar breekt desondanks geen potten.

Toch is er ook goed nieuws: de boekpublicatie van ‘Haute Africa’ levert wél de nodige diepgang. In deze publicatie wordt veel nauwkeuriger omgesprongen met het verhaal achter de foto’s en heeft het beeldmateriaal niet te lijden onder spektakelpresentaties.

Bert DANCKAERT

‘Haute Africa’, openlucht fotofestival van Knokke-Heist tot 9 juni. ‘Unknown Masterpieces, Photo View, Fotoclubs & World Press Photo ’14 in CC Scharpoord, Meerlaan 32, 8300 Knokke-Heist. Toegang gratis, dagelijks open van 10 tot 19u. www.fotofestival.be

Het boek ‘Haute Africa’ werd uitgegeven door Lannoo en kost 39,99 euro.

Zanele Muholi, Lebo ‘Leptie’ PHUME, Daveyton, Johannesburg, 2013 Courtesy Zanele Muholi and Stevenson Cape Town/Johannesburg



Erik van der Weijde

Fototeksten Posted on di, mei 27, 2014 21:38:15

Stilll gallery heeft zich de afgelopen maanden ontpopt tot vaste waarde voor fotografie in Antwerpen. De galerie is gevestigd in de opkomende kunstwijk Borgerhout en toonde tot nog toe werk van o.m. Jan Kempenaers, Dominique Somers en Egon Van Herreweghe. Dit keer is de Nederlandse fotograaf Erik van der Weijde aan de beurt. Van der Weijde studeerde in Nederland aan de Rijksacademie maar leeft met zijn vrouw en zoontje in Brazilië. Van der Weijde is ook bekend voor de vele self-published artist books of ‘zines’ die hij de afgelopen jaren maakte. In Stilll brengt hij werk uit drie reeksen: ‘Patinoires’ met schaatsbanen in Wallonië, ‘Der Baum’is een reeks met bomen in de urbane ruimte, en tot slot een paar werken uit de Bonsai serie.

Op het eerste gezicht zien de foto’s van van der Weijde er nuchter, zelfs wat saai uit. In zwart-wit met een pocketcamera gefotografeerd, frontaal en met een onderdrukte virtuositeit sluit hij aan bij de traditie van ‘tongue-in-cheek’ conceptuele fotografen zoals Ed Ruscha. Er lijkt weinig aan de hand in de foto’s van de schaatsbanen: we zien lelijke hangars met stoffige parkings. Maar de begeleidende tekst leert ons dat dit de schaatsbanen zijn waar de pedofiele seriemoordenaar Marc Dutroux rondhing vooraleer hij overging tot kidnapping en verkrachting. De schijnbare onschuld van de beelden slaat om in een nietszeggend maar loodzwaar omhulsel. De foto’s verbergen veel meer dan ze tonen en herbergen een extreme perversiteit. Het gezicht van het kwade laat zich niet lezen in uiterlijke kenmerken terwijl fotografie slechts in staat is die uiterlijkheden bloot te leggen.

In ‘Der Baum’ gaat het er precies zo aan toe. We zien bomen in het straatbeeld. Van der Weijde is niet geïnteresseerd in bomen, wél hoe bomen er uitzien op een foto, net zoals Garry Winogrand het stelde: “Ik maak foto’s om te zien hoe iets er op foto uitziet.” Eén van de foto’s van de bomen staat voor een gebouwtje dat wanneer we het onderschrift lezen het schooltje blijkt waar Adolf Hitler heeft leren lezen. Het onvermogen van de fotografie om het verborgene naar de oppervlakte te brengen wordt bij van der Weijde een spannend concept van een in zichzelf gekeerd medium.

Bert DANCKAERT

‘Unrecounted’ van Erik van der Weijde tot 24 maart 2014 in Stilll Gallery, Laar 12, Borgerhout. Open wo – za van 14 tot 18u. www.stilll.be
Erik van der Weijde: Der Baum (Location: Elementary school Adolf Hitler attended, Fischlham), 2010.