Blog Image

WILDPLAKKEN

Blog

Op deze pagina's vind je nieuws over fotograaf Bert Danckaert. Hier worden zijn fotografieteksten, o.m. geschreven voor <H>ART (www.kunsthart.org) gepubliceerd.
Daarnaast word je geïnformeerd over tentoonstellingen, publicaties en fenomenale randverschijnselen uit de wondere wereld van de fotografie.

Lees hier de teksten verschenen in De Tijd tussen 1999 en 2005

Lees hier de teksten verschenen in <H>ART tussen 2006 en 2010

Faces Then / Faces Now

Fototeksten Posted on wo, maart 18, 2015 17:22:55

Het gezicht van de tijd

‘Faces Then’ en ‘Faces Now’ in Bozar.

‘Faces Then’ en ‘Faces Now’ zijn twee grote tentoonstellingsprojecten die als indrukwekkend tweeluik in Bozar gepresenteerd worden. De schilderijentenoonstelling ‘Faces Then’ legt de focus op renaissanceportretten uit de Lage Landen terwijl ‘Faces Now’ uit een selectie fotografische portretten vanaf 1990 bestaat. Zo ontstaat een confronterende diptiek over de betekenis van het individu, vandaag en toen.

De renaissance wordt gekenmerkt door de ‘ontdekking’ van het individu en het geloof in wetenschap en kunst om zich te verheffen. De mens was weliswaar door God geschapen maar stond op van onder het juk van de donkere middeleeuwen. De wedergeboorte van de menselijke soort betekende tegelijkertijd de kiem van het humanisme én de bevestiging van het ego.

Vijfhonderd jaar later leven we op een overbevolkte planeet, zijn we via internet constant met elkaar verbonden en heeft ieder individu zijn eigen publiek platform op sociale media. Vandaag is het meest voorkomende portretgenre de ‘selfie’. Er zijn zelfs broodroosters die onze beeltenis in een boterham branden.

Facebook

De wereld is drastisch veranderd sedert 1990. De Berlijnse muur viel en het IJzeren Gordijn werd gesloopt. Er was veel hoop en een groeiend geloof in een sterke Europese Unie. Het kapitalistisch systeem leek na het uiteenvallen van het Oostblok het enige werkbare alternatief. Computers deden hun intrede in de huiskamer en internet bevestigde de globalisering die van de wereld een dorp aan het maken was. De jaren 2000 werden dramatisch ingezet met de aanslagen op de Twintowers in New York en in 2007 spatte de kapitalistische luchtbel uit elkaar door de bankencrisis. Een aantal Europese landen kwam in de financiële problemen, met de implosie van de Griekse economie op kop. Politieke systemen en religies geraakten steeds verder tegenover mekaar gepolariseerd terwijl elk individu zijn of haar meest persoonlijke mening uitschreeuwde op Facebook. We werden in slaap gewiegd door overconsumptie en dwalen – al dan niet virtueel – rond in een permanente staat van burn-out.

Anoniem

De complexiteit van de huidige samenleving ligt aan de basis van ‘Faces Now’ en curator Frits Gierstberg neemt niet voor niets 1990 als kantelmoment in de recente geschiedenis. Tegelijk biedt ‘Faces Now’ een sterk overzicht van verschillende stijlen en benaderingen van het klassieke thema van het portret met bekende protagonisten als Thomas Struth, Jitka Hanzlová of Tina Barney. De expo met 32 deelnemende fotografen is opgebouwd in thematische clusters en vat aan met de tegenstelling tussen het private en het publieke. De mensen in de foto’s van Beat Streuli zijn toevallige passanten die hij vanop afstand vastlegt. Anonieme figuren bewegen op het ritme van de grootstad zonder te beseffen dat ze ‘beeld’ worden. Daar tegenover zien we de glamoureuze foto’s van Anton Corbijn. Luc Tuymans of Marlene Dumas worden als sterren opgevoerd en zijn personaliteiten van onze tijd. De foto’s op groot formaat van Boris Michailov tonen dan weer aan lager wal geraakte Oekraïners die hij in de late jaren negentig fotografeerde. Daklozen, zwervers, drug- en alcoholverslaafden tonen hun vervallen lichamen en laten ons achter met een vertwijfeld gevoel tussen empathie en afkeer.

De bekende statige strandfoto’s van Rineke Dijkstra die onzekere adolescenten in beeld brengen gaan een dialoog aan met de foto’s die Luc Delahaye in de Parijse metro maakte van in zichzelf gekeerde forenzen. Opnieuw wordt anonimiteit en individuele betekenis tegenover mekaar geplaatst. Paola De Pietri maakte foto’s van zwangere vrouwen die poseren in de troosteloze buitenwijken van Milaan. De inwisselbaarheid van het asfalt en beton staat in schril contrast met het jonge leven dat groeit in de buik van de aanstaande moeders.

Politiek

Machtige Europese politici zoals Jacques Delors of Helmut Schmidt, komen aan bod in het werk van Christian Courrèges. Deze klassieke studioportretten die het status van de politici alleen maar bevestigen, hangen tegenover enkele foto’s van Nikos Markou van modale Grieken die gebukt gaan onder de crisis, ze kijken ons star in de ogen.

De sociale realiteit van vandaag (en van de recente geschiedenis) is als een constante ondertoon aanwezig in ‘Faces Now’. Dat wordt ook treffend geïllustreerd in de foto’s van Lucia Nimcova. Het zijn re-enactments van archieffoto’s uit het Slowaakse communistische verleden. Door oppervlakkige momenten uit de geschiedenis in het nu te herinterpreteren, vervlakt de anekdote en wordt de blik kritisch.

Van Thomas Ruff worden de bekende frontale portretten getoond. Het lijken haast pasfoto’s, maar dan twee meter hoog. Bij Ruff wordt elk sentiment berekend onderdrukt en dat staat in contrast met de karakterkoppen van Stephan Vanfleteren die ook een beklijvend dodenmasker maakte van de onlangs overleden Jan Hoet.

‘Faces Now’ reist binnenkort nog door naar Rotterdam en Thessaloníki, helaas dan zonder het renaissance zusterproject wat in Brussel voor een bijzondere meerwaarde zorgt.

Bert DANCKAERT

‘Faces Then’ en ‘Faces Now’ tot 17 mei in Bozar, Ravensteinstraat 23, Brussel. Open di-zo van 10-17u30, do tot 20u30. Tickets 8/6 euro, combiticket Faces Now-Faces Then: 14/12 euro. Catalogus ‘Europese Portretfotografie sinds 1990’, hardcover, 240 blz. Hannibal & Bozar Books 39,00 euro. www.bozar.be.

Faces Now: Thomas Ruff, Portrait (A. Kachold), 1987 © Thomas Ruff / SABAM



Gilbert Fastenaekens

Fototeksten Posted on wo, maart 18, 2015 17:20:32

Stille transformaties

Overzichtstentoonstelling van Gilbert Fastenaekens in de Botanique

Onder de titel ‘In Silence’ brengt de Botanique een uitgebreid overzicht van het werk van de Brusselse fotograaf Gilbert Fastenaekens (1955). De carrière van Fastenaekens begon meer dan dertig jaar geleden met indrukwekkende nachtopnames van urbane en industriële landschappen.

Gilbert Fastenaekens is al decennialang een vaste waarde in de Belgische fotografie. Zijn werk wordt sinds de vroege jaren 80 internationaal getoond. In 2011 nam hij deel aan ‘Beyond the Document’, een overzicht van Belgische fotografen in Bozar die werken op het snijpunt tussen document en kunst. Het werk van Fastenaekens is exemplarisch voor de generatie fotografen die hun inspiratie vonden bij ‘New Topographics’-vertegenwoordigers uit de jaren 70 zoals Robert Adams of Stephen Shore. Samen met Duitse fotografen als Thomas Ruff, Thomas Struth of de Franse fotograaf Jean-Marc Bustamente lichtten ze de documentaire fotografie uit haar hengsels om die (vaak op grote formaten) als ‘kunst’ te presenteren.

Bij Fastenaekens kwam die invloed voornamelijk van het boek ‘From the Missouri West’ (1980) van de Amerikaanse fotograaf Robert Adams. Daaruit ontstond de serie ‘Hommage Irrévérencieux à Robert Adams’. Dorre industriële landschappen met heuvels en vlaktes verbergen meer dan ze tonen. Hoewel de foto’s van Fastenaekens ook verwijzen naar 19e-eeuwse landschapsfoto’s van W.H. Jackson of C. Watkins, zijn ze niet louter een beschrijving van ongerepte natuur, maar beladen met een ecologisch en historisch bewustzijn. Deze ‘wastelands’ liggen bezaaid met metaalslakken en het giftig afval dat er in de grond zit, is de onzichtbare getuige van voorbije zware industrie.

Donker

Het zijn vooral de nachtopnames waarmee Fastenaekens (internationale) bekendheid verwierf. Op de tentoonstelling zijn heel wat schitterende analoge prints uit de series ‘Nocturne’ te zien van urbane en industriële plekken bij nacht. In een subtiel palet van donkergrijzen en zwart doemen gebouwen en objecten op terwijl de draaiing van de aarde de sterren aan de hemel – tijdens de lange belichtingstijden – lijnen op de film laat tekenen. Fastenaekens is niet zozeer geïnteresseerd in de betekenis van deze plekken maar des te meer in hun potentieel om in de fotografische transformatie autonoom beeld te worden. Het zuiver fotografische bewustzijn van de omvorming van de werkelijkheid door het apparaat, via de film naar tenslotte de print is continu aanwezig en gaat voorbij aan het technisch meesterschap dat overigens ook aan de basis van deze beelden ligt.

Naast de zwart-witfoto’s zijn er evenveel kleurenopnamen te zien. Daarbij vallen een aantal strakke, uitgepuurde beelden op die nog een stap verder verwijderd zijn van het document. Façades van gebouwen worden sculpturale volumes en absurde kleurvlakken, alleen de omgeving errond herinnert ons aan hun arbitraire setting in het banale urbane landschap. Deze beelden lijken een kleurrijk antwoord op de bekende industriële oervormen van Bernd & Hilla Becher en aan wat zij ‘anonieme sculpturen’ noemden.

Onzichtbaar

Voor de reeks ‘Noces’ (1988-1996) verlaat Fastenaekens het thema van de stad en richt zijn lens op de verwilderde vegetatie van het woud van Vauclair in de Champagne streek. Dit landschap is getekend door oorlogswonden van WOI. Er liggen wellicht duizenden lijken onder de anarchistische wildgroei van bomen en struiken. Opnieuw speelt Fastenaekens met de geschiedenis van de site die als een onzichtbare aanwezige het subtiele grijs van zijn beelden gewicht geeft.

Tot slot is er nog het werk ‘Correspondence’ waarin Fastenaekens een aantal postkaarten uit Brussel herfotografeerde. Op exact dezelfde plekken maakte de fotograaf in precies dezelfde beeldhoek een actuele staat van de stad op en vergelijkt die met de zwartwitprenten van het begin van de 20ste eeuw. Zo legt hij –zonder te oordelen- evoluties bloot. Hier speelt Fastenaekens de fotografie uit in zijn meest beschrijvende rol; we zien het verleden uitgespeeld tegen het nu en we kunnen alleen benieuwd zijn hoe deze plekken er over nog eens honderd jaar uit zullen zien.

Gilbert Fastenaekens bouwde de afgelopen 35 jaar een indrukwekkend oeuvre uit dat enerzijds bijzonder authentiek is en anderzijds een aantal frappante referenties naar tijdgenoten blootlegt. De ene keer in kleur, dan weer in zwart-wit. Soms bij nacht en even vaak overdag. En met wisselende stemmingen tussen beschrijvend document en conceptueel formalisme.

Bert DANCKAERT

Gibert Fastenaekens tot 29 maart in de Botanique, Koningsstraat 236, 1210 Brussel. Open woe-zo van 12 tot 20u. Tickets: 5,5/4,5 euro. www.botanique.be
‘Noces’-(Extrait),-1988-1995©-Gilbert-Fastenaekens



Saul Leiter

Fototeksten Posted on wo, maart 18, 2015 17:16:52

Om de zoveel tijd wordt er plots een fotoschat gevonden op ‘zolder’. Werk dat in zijn tijd niet kwam bovendrijven omdat de fotograaf niet ambitieus genoeg was (Saul Leiter), omdat de moeite niet werd genomen de films te ontwikkelen (Vivian Maier) of omdat de fotograaf half gek was (Miroslav Tichý). Slimme handelaars kopen het werk op het juiste moment op, soms op de rommelmarkt. Vervolgens wordt het werk geïnventariseerd en ontsloten. De foto’s worden ‘in de markt’ geplaatst waarna de hype kan beginnen. Een vreemde kloof ontstaat tussen de bescheiden intentie van de fotograaf en de soms gelikte strategie van de ‘ontdekker’. Toch moeten we bij de drie voorgenoemde voorbeelden dankbaar zijn dat het werk van onder het stof gehaald werd.

Dat is zeker het geval bij de Amerikaanse schilder/fotograaf Saul Leiter (1923-2013). Het is al de vierde keer dat het werk van Saul Leiter in galerie 51 Fine Art Photography getoond wordt en de eerste keer na diens dood eind 2013. Naast de bekende kleurenfoto’s worden opnieuw gouaches op papier getoond, ook in de dependance van de galerie, ‘51 Too’. Dit eerbetoon wordt bovendien aangevuld met een selectie sterke zwart-witfoto’s. Toch blijft vooral Leiters kleurenfotografie de reden van zijn ‘ontdekking’ ongeveer tien jaar geleden. Dat werk werd voornamelijk in de jaren 40 en 50 gemaakt in de straten van New York in de marge van zijn schilderwerk. Leiter vond aansluiting bij de abstract expressionisten van die tijd en opvallend in zijn fotowerk is dat hij kijkt als een schilder, vanuit het beeldend potentieel van op het eerste gezicht arbitraire onderwerpen. Dat leidt tot subtiele puur fotografische beelden waarin reflecties en anonieme passanten een belangrijke rol spelen.

Misschien heeft net de bescheidenheid en geringe fotografische ambitie geleid tot de kwaliteit van zijn werk. Hij ging in tegen de gangbare dogma’s van zijn tijd en werkte in kleur terwijl dat in die tijd vooral met reclamefotografie geassocieerd werd. De foto ‘Through Boards’ – waarin een evidente verwijzing naar de schilderijen van Mark Rothko kan gezien worden – werd wellicht geïnspireerd door de schilders waarmee hij in contact was. Maar het legt vooral het grote verschil bloot tussen de non-figuratieve kunst van iemand als Rothko en de onmogelijkheid van non-figuratie in de fotografie die altijd de weergave is van licht dat op objecten werd gereflecteerd waardoor er dus altijd een referent is. Dat is de reden waarom fotografie wel abstract maar nooit non-figuratief kan zijn; er is immers steeds de abstractie van ‘iets’. De schilder Saul Leiter moet daar zeker aan gedacht hebben toen hij 60 jaar terug onderzocht hoe hij met een apparaat de stad kon transformeren tot beeld.

Bert DANCKAERT

Homage Saul Leiter tot 4 april in Fifty One Fine Art Photography, Zirkstraat 20, Antwerpen en Fifty One Too, Hofstraat 2, Antwerpen. Open di-zat van 13 tot 18u.

Saul Leiter, ‘Through Boards’, 1957